(Πέντε) Γράμματα από την Παλαιστίνη

Mentality 10 Team

Γράφει:
Mentality 10 Team

Η δημοσιογράφος Μελίνα Καραγεωργίου βρέθηκε στα Παλαιστινιακά εδάφη και μας... φέρνει πέντε γράμματα, πέντε ιστορίες και πολλές σκέψεις. 


Ζούνε κοντά μας, πολύ κοντά μας. Η πτήση για το Τελ Αβιβ κράτησε 37 λεπτά στον αέρα. Από κει και πέρα, η ώρα άφιξης στα παλαιστινιακά εδάφη εξαρτάται από τον συνήθη συνωστισμό στους ελέγχους και στην αβέβαιη αναμονή στα οδοφράγματα, με τους στρατιώτες με τα όπλα και τους μικροπωλητές με τις πραμάτειες που γυροφέρνουν τα ακινητοποιημένα οχήματα.

* Της Μελίνας Καραγεωργίου 

Το ταξίδι στην Παλαιστίνη μου επιβεβαίωσε αυτό που πίστευα πάντα και που ο χρόνος και οι εμπειρίες το ενισχύουν: πως δεν μπορείς να καταλάβεις έναν τόπο αν δεν μιλήσεις με τους ανθρώπους του. Και σίγουρα, δεν μπορείς να νιώσεις τον πόνο τους ό,τι κι αν κάνεις. Μπορείς όμως να προσπαθήσεις. Κι αν με ρωτήσουν τι κέρδισα πιο πολύ από αυτή την περιδιάβαση, θα έλεγα το καμπανάκι που χτυπούσε στο κεφάλι μου κάθε βράδυ, λέγοντας μου ότι εκείνοι θα μπορούσαν να ήταν εγώ κι εγώ εκείνοι, μου υπενθύμιζε την πιθανότητα να ήμουν στη θέση των ανθρώπων που μάχονται για τα αυτονόητα και στερούνται τα βασικά – μια αξιοπρεπή ελεύθερη διαβίωση. Το καμπανάκι παρέμεινε κι ό,τι ακολουθεί είναι κάποιες από τις ιστορίες που έφερα μαζί μου από την Παλαιστίνη και ήθελαν να ακουστούν, πέντε ιστορίες που ειπώθηκαν και καταγράφηκαν.

* Η Μελίνα Καραγεωργίου βρέθηκε στα Παλαιστινιακά εδάφη κατόπιν αίτησης σε πρόγραμμα επίσκεψης Ευρωπαϊων δημοσιογράφων που διοργάνωσε το Γραφείο της  αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ενωσης στη Δυτική Οχθη και την Γάζα, σε συνεργασία με τον UNRWA. Η ΕΕ και ο αρμόδιος φορέας των Ηνωμένων Εθνών, παρέχουν βοήθεια στους Παλαιστινίους με έργα τους στην περιοχή. Τα γράμματα δεν έχουν σκοπό να αναλύσουν το αν φταίνε λιγότερο ή περισσότερο οι κυβερνήσεις του Ισραήλ, αν έκανε λάθη η Παλαιστιανική Αρχή, αν οι  επιθετικές ενέργειες της Χαμάς δικαιολογούν λιγότερο ή περισσότερο την σκληρή απάντηση. Είναι μια υπενθύμιση των ασύλληπτα παράλογων συνθηκών υπό τις οποίες ζουν εκατοντάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι, θύματα μιας κατάστασης που δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα.


Γραμμα από τον Bilal

«Νιώθω πολύ άσχημα που είμαι εδώ και τα άλλα παιδιά πηγαίνουν σχολείο. Και η μητέρα μου είναι φυλακισμένη μαζί μου στο σπίτι». Ο Bilal είναι τώρα 15, τα έκλεισε τον Οκτώβριο, σε κατ’οίκον περιορισμό, τον συνέλαβαν στα 14 μισό. Η πρώτη φορά που τον έπιασαν ήταν στα 11 του. Κατηγορίες ότι έριχνε πέτρες, στις οποίες ήρθε να προστεθεί και η κατηγορία της κατασκεύης οπλισμού.

Το αν το έκανε ή όχι δεν διεκρινίστηκε. Μπήκαμε στο πρόχειρο σπίτι του, μας υποδέχτηκε η μάνα του κι άλλα μέλη της οικογένειας. Βγήκε τελευταίος, με ένα αμήχανο χαμόγελο για το ενδιαφέρον το δικό μας, των 9 δημοσιογράφων από τις 7 χώρες που κατέλαβαν τις καρέκλες και τους καναπέδες με σημειωματάρια και μικρόφωνα. Στο μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης καθόταν με τη γάτα του – «την φροντίζω, μαζί με τα ψάρια εκεί στη γυάλα και τα πουλιά μέσα στο δωμάτιο».

Τον περασμένο Μάιο ήρθαν ενώ κοιμόταν και τον πήραν, η μητέρα του φώναζε κυνηγώντας το αστυνομικό όχημα για να του δώσει ρούχα, τον είδε λέει πολλές ώρες αργότερα στο δικαστήριο, οι κατηγορίες απαγγέλθηκαν με αναβολή εβδομάδων, η ποινή του ήταν να μένει στο σπίτι έγκλειστος.

Στο πόδι, ένα βραχιόλι, εγγύηση όταν δεν θα ξεφύγει από την είσοδο του κτιρίου. «Φοβάσαι»; «Την πρώτη φορά που ήμουν 11 φοβήθηκα, τώρα γιατί να φοβηθώ»;


Γράμμα από την οικογένεια Shamasneh

Εμεναν στο σπίτι της τους στην περιοχή Sheikh Jarra της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, στον αριθμό 13. Ο Muhammed Shamasneh γεννήθηκε και μεγάλωσε εκεί, 45 χρόνια. Δεν γνώρισε άλλο σπίτι. Θεωρητικά, όσοι ζούσαν εκεί πριν το 1968 ανήκουν στην κατηγορία που προστατεύεται από τις εξώσεις. Οι Ισραηλινοί διεκδικητές της περιουσίας υποστήριξαν ότι το κριτήριο ήταν οικογενειακή περιουσία, την οποία άφησαν όταν η Ανατολική Ιερουσαλήμ καταλήφθηκε από Ιορδανικά στρατεύματα το 1948 εν μέσω  δημιουργίας του κράτους του Ισραήλ.

Με βάση τον ισραηλινό νόμο, Εβραίοι οι οποίοι μπορούν να αποδείξουν ότι οι οικογένειες τους έζησαν σε σπίτι της Ανατολικής Ιερουσαλήμ πριν τον πόλεμο του 1948 μπορούν να απαιτήσουν δικαιώματα ιδιοκτησίας. Στη διάρκεια του πολέμου χιλιάδες Εβραίοι έφυγαν από την Ιερουσαλήμ καθώς Ιορδανο-αραβικές δυνάμεις κατέλαβαν την πόλη, ενώ και εκατοντάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι έφυγαν από τη γη που θα γινόταν αργότερα μέρος του ισραηλινού κράτους. Δεν υπάρχει ωστόσο νόμος για τους Παλαιστίνιους που έχασαν τη γη τους.

Η οικογένεια δηλώνει πως ζούσε εκεί από το 1964 όμως οι δικαστικές αρχές, στις οποίες προσέφυγαν, έκριναν πως δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία πριν το 1972. Στις 5 Σεπτεμβρίου το διάταγμα έξωσης εκτελέστηκε. Οι αστυνομικοί ήρθαν ξημερώματα, έβγαλαν έξω τους ογδοντάρηδες γονείς, τον ίδιο, τη γυναίκα, τα παιδιά, άδειασαν το σπίτι από τα πράγματά τους. Μόλις άδειασε, ήρθε η άλλη οικογένεια εποίκων και μπήκε μέσα. Σκεφτόμουν αν κοιτάχτηκαν στα μάτια, σ’ εκείνο το δραματικό βγες –μπες.

«Δεν υπάρχει θρησκεία που να το επιτρέπει αυτό. Ξέρουμε ότι θα γυρίσουμε, μια τέτοια αδικία δεν μπορεί να μείνει για πάντα. Αυτοί είναι σαν παράξενα αντικείμενα που τοποθετήθηκαν στη γειτονιά». Μας τα είπε, σηκώθηκε, και μόλις τότε πρόσεξα ότι είχε φέρει καφέ σε ένα θερμό. Αρχισε να μας σερβίρει σε ποτηράκια, σαν οικοδεσπότης, σκέφτηκα, ακόμα κι έξω από το σπίτι που δεν μπορεί να ακουμπήσει πια.

Στην Παλαιστίνη δεν προλάβαινα να δακρύσω από το βομβαρδισμό εικόνων μα εκείνη τη μέρα κάτι με έπιασε. Ηταν ένας άνθρωπος έξω από το σπίτι του, σαν ξένος. Γύρισα απ’ την άλλη, συνήλθα κι ευχαρίστησα για τον καφέ. Ηταν η πρώτη νύχτα που οι εικόνες θα με κατέκλυζαν όταν έπαιρνα τη θέση μου στο κρεβάτι για ανάπαυση.


Γράμμα από τον πρώην στρατιώτη Αχία

Τον παραλάβαμε με το μικρό μας λεωφορείο λίγο πριν την πόλη της Χεβρώνας. Ο Αχία μιλά εξαιρετικά αγγλικά, έχει χιούμορ, συγκροτημένη σκέψη και πάθος γι’αυτό που πιστεύει. Είναι στα τριαντακάτι, με καθαρό καλοφτιαγμένο πρόσωπο που σοβαρεύει όταν μιλά για τις εμπειρίες του στον στρατό. Είναι πια μέλος της οργάνωσης «Breaking the silence», που δημιουργήθηκε από Ισραηλινούς στρατιώτες και πρόσφατα αντιμετωπίζει ακόμη πιο έντονες διώξεις.

Ως μέλος επίλεκτης ομάδας έλαβε μέρος σε πολλές αποστολές στη Δυτική Οχθη. Μας εξηγεί ότι μπήκε σε πολλά σπίτια ατόμων τα οποία ανήκαν στους «μη ύποπτους», ωστόσο ήταν μέρος της πρακτικής και εξάσκησής τους.  

«Μια από τις πιο σημαντικές μου εμπειρίες; Ηταν όταν πήγαμε σε σπίτι στη Ναμπλούς για να συλλάβουμε κάποιον με τη μέθοδο ανατίναξης της πόρτας. Την ανατινάξαμε, τον πιάσαμε ενώ ήταν στο κρεβάτι τον βγάλαμε έξω, κι αφού του καταστρέψαμε το σπίτι αντιληφθήκαμε ότι ήταν ο λάθος άνθρωπος. Συνεχίσαμε την επιχείρηση  και στο τέλος κάτι μ’ έπιασε, ρώτησα τον διοικητή τι θα γίνει με τον άνθρωπο, θα αποζημιωθεί; Μου είπε πως o στρατιώτης δεν πρέπει να το σκέφτεται αυτό. Σκέφτηκα τότε πως αυτό που έχω να κάνω, που έχει να κάνει ένας στρατιώτης είναι να μην τον νοιάζει για την καθημερινή βασανιστική πραγματικότητα που τους προκαλεί».  

Ο Αχία εξηγεί πως αποφάσισε να «σπάσει τη σιωπή του» όταν είδε την κατάσταση πια ως πολίτης. Επικρίνει την κατοχή και τονίζει πως το κόστος της ύπαρξης του εποικισμού είναι δυσανάλογο προς το όφελος, ιδιαίτερα στη Χεβρώνα όπου διαμένουν πάνω από 200 χιλιάδες Παλαιστίνιοι και περίπου 850 έποικοι τους οποίους προσέχουν 650 αστυνομικοί.


Γράμμα από τα παιδιά του καταυλισμού προσφύγων Aida

"Το όνομά μου είναι Aboud Shadi, πρόσφυγας 13 χρονών. Στεκόμουν ακριβώς εδώ με τους φίλους μου όταν με πυροβόλησε ένας Ισραηλινός σκοπευτής. Η ψυχή μου θα μείνει εδώ, καταδιώκοντας τον φονιά και δίνοντας ενθάρρυνση στους συμμαθητές μου. Αναρωτιέμαι αν η διεθνής κοινότητα θα φέρει δικαιοσύνη στα παιδιά των Παλαιστινίων.”

Τον Aboud δεν πρόλαβα να τον συναντήσω, είδα μόνο τη φωτογραφία του κι άκουσα την ιστορία του στο στρατόπεδο προσφύγων Aida, κοντά στην πύλη με το τεράστιο κλειδί. Αυτό το γράμμα το έγραψαν άλλοι για κείνον γιατί ξεψύχησε στις 5 Οκτωβρίου του 2015. Χτυπήθηκε από μια σφαίρα στο στήθος στη διάρκεια επιδρομής των ισραηλινών δυνάμεων ασφαλείας και συγκρούσεών τους με διαδηλωτές.  Ο στρατός απάντησε ότι έγινε λάθος, δεν ήθελαν να χτυπήσουν το αγόρι, ένα χαμογελαστό παιδί που φαινόταν ακόμη μικρότερο κι απ’την ηλικία του και βρέθηκε στο λάθος σημείο την λάθος ώρα.

Στο στρατόπεδο, στα προάστια της Βηθλεέμ, μας περίμεναν άτομα του UNRWA, της υπηρεσίας ανακούφισης και βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών που παρέχει στήριξη στις μερικές χιλιάδες άτομα που ζουν εκεί και έχει δημιουργήσει δύο εννιατάξια σχολεία, ένα για τα αγόρια και ένα για τα κορίτσια.

Ο καταυλισμός Aida δημιουργήθηκε το 1950, σε γη που το UNRWA έλαβε από την κυβέρνηση της Ιορδανίας. Υπό τη Συνθήκη του Οσλο, το μεγαλύτερο μέρος των 0.71 τετραγωνικων χιλιομέτρων του, βρέθηκε υπό Παλαιστινιακό έλεγχο, της λεγόμενης περιοχής Α, ενώ ένα μέρος της περιφέρειάς του, υπό Ισραηλινό, της λεγόμενης περιοχής  C.  

Ο διαμοιρασμός είναι προβληματικός σε μια ήδη χαώδη, ουδέν μονιμότερη του προσωρινού κατάσταση, καθώς τίποτα καλύτερο δεν ήρθε να αντικαταστήσει τα όσα προέβλεπε, για μερικά μόνο χρόνια, προς αναθεώρηση, το Οσλο. Οι επιδρομές  ισραηλινών δυνάμεων είναι τακτικές.  Από το 2003, η οικοδόμηση του τείχους δεσπόζει στις δύο πλευρές του στρατοπέδου.


Γράμμα από την Amani

«Αυτό που βλέπεις δεν είμαι πραγματικά εγώ», μου είπε  κάποια στιγμή το τελευταίο βράδυ όταν καθήσαμε δίπλα-δίπλα στο εστιατόριο για το αποχαιρετιστήριο δείπνο με την ομάδα. Με την Αμάνι επικοινωνούσαμε για τη διαδικαστικά της μετάβασης στην Παλαιστίνη και την επομένη της άφιξής μου συναντηθήκαμε.

Φορούσε μαντήλα χρωματιστή, παντελόνι και μπλούζα. Σκέφτηκα πώς να μεταφράζεται αυτή η ενδυματολογική επιλογή στα πιστεύω και τη θέση της ως γυναίκα στην κοινωνία. Στη διάρκεια της επίσκεψης είδα πολλές γυναίκες με μαντίλα αλλά και μερικές χωρίς, ιδιαίτερα στη Ραμάλα. Η Αμάνι ήταν πρόθυμη να βοηθήσει, φιλική και με γνώση αγγλικών πανεπιστημιακού επιπέδου που έκαναν την επικοινωνία ακόμη ευκολότερη. Το τελευταίο εκείνο βράδυ η συζήτηση πέρασε από τα πιο σοβαρά και σε πιο ελαφρά κοινωνικά θέματα, όπως η ηλικιακή διαφορά του Γάλλου Προέδρου με τη σύζυγό του και άλλα.

Η Αμάνι συμφωνούσε με την πλευρά του τραπεζιού που έλεγε πως δεν τους πέφτει λόγος. «Ποια είμαι εγώ για να κρίνω» γύρισε και μου είπε και «ποια είμαι να κρίνω τις σεξουαλικές προτιμήσεις του καθενός». Ενας άνθρωπος μόλις ανοιγόταν μπροστά μου. Στη συζήτηση που ακολούθησε η Αμάνι μου είπε πως μόλις πέντε μήνες πριν είχε επιστρέψει μετά από πέντε χρόνια στην Αμερική, όπου πήγε για μεταπτυχιακές σπουδές και στη συνέχεια εργάστηκε. Η υποτροφία της, την οποία κινδύνεψε να στερηθεί, συνεχίστηκε χάρη στην ευγενική στήριξη μιας οικογένειας που της στάθηκε σαν δική της, με ένα γιο που παντρεύτηκε τον σύντροφό του. Για μήνες συνέχιζε να κουβαλά το διαβατήριο της στην τσάντα,  παντού, όπως κάθε Παλαιστίνιος, κουβαλώντας τους φόβους της για το επόμενο βήμα, τον επόμενο έλεγχο στοιχείων. Ωσπου βεβαιώθηκε πως δεν χρειάζεται.

Η επόμενη έκπληξη ήταν όταν μου έδειξε φωτογραφίες της με τα μαλλιά ελεύθερα, της είπα αυθόρμητα πόσο πιο όμορφη είναι και μου μίλησε για τη μέρα που έβγαλε τη μαντήλα για πρώτη φορά μετά τα 14 της χρόνια. Ο αέρας στο δρόμο περνούσε μέσα από τα μαλλιά της, τα μάτια της έτρεχαν, ελευθερία. Για εκείνη τη μαγική της μέρα δημοσίευσε ένα κείμενο με τίτλο «I am alive».

Όταν επέστρεψε στην Παλαιστίνη ξανάβαλε τη μαντήλα, τουλάχιστον στις εμφανίσεις της εκτός σπιτιού, λόγω πεποιθήσεων του πατέρα, της οικογένειας, της κοινότητας. «Υπάρχει μια εσωτερική πάλι μέσα μου κι ίσως ακόμα δεν είμαι αρκετά δυνατή. Δεν το πιστεύω, το κάνω γι’ αυτούς», λέει η Αμάνι που κατά τα άλλα απολαμβάνει τη νηστεία του ραμαζανιού που έμαθε ως θρησκευτική παράδοση ως μουσουλμάνα κι αυτό δε θέλει να το αλλάξει. Σημασία, λέει, είναι να είσαι καλός άνθρωπος. Τώρα πια όμως «εγώ ξέρω», τονίζει, ξέρω ότι υπάρχει το δικαίωμα της ατομικής επιλογής. Ξέρει ότι υπάρχει το δικαίωμα στο τι θα φορέσει, που θα κινηθεί, τι θα κρατήσει, τι θα αφήσει. Το δικαίωμα το οποίο έζησε σε μια άλλη χώρα.